Trong quá trình nhập khẩu hàng hóa bằng đường biển, doanh nghiệp thường phải thanh toán nhiều loại phụ phí bên cạnh cước vận chuyển quốc tế. Một trong những khoản phí dễ gây nhầm lẫn là phí CIC. Nhiều doanh nghiệp biết CIC xuất hiện trên debit note hoặc local charges nhưng chưa hiểu rõ khoản phí này hình thành từ đâu, bên nào chịu và đặc biệt là phí CIC có phải cộng vào trị giá tính thuế nhập khẩu hay không.
Việc hiểu đúng bản chất phí CIC không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí logistics mà còn hạn chế sai sót khi khai báo trị giá hải quan. Bài viết dưới đây A&A Logistics sẽ giải thích chi tiết phí CIC là gì, khi nào phát sinh, cách tính phí CIC và cách xem xét khoản phí này khi xác định trị giá hải quan hàng nhập khẩu.
Phí CIC là gì?
CIC là viết tắt của Container Imbalance Charge, thường được hiểu là phụ phí mất cân bằng container. Đây là một loại phụ phí trong vận tải biển được hãng tàu hoặc đơn vị vận chuyển thu để bù đắp chi phí phát sinh do tình trạng mất cân bằng container rỗng giữa các khu vực.
Trong hoạt động vận tải biển quốc tế, container không phải lúc nào cũng được phân bổ đồng đều giữa các cảng và các quốc gia. Một tuyến có lượng hàng nhập khẩu lớn có thể dẫn đến tình trạng dư container rỗng, trong khi một khu vực khác lại thiếu container để đóng hàng xuất khẩu.
Khi đó, hãng tàu phải thực hiện việc điều chuyển container rỗng từ nơi thừa sang nơi thiếu. Quá trình repositioning này phát sinh nhiều chi phí liên quan đến vận chuyển, khai thác và quản lý container. CIC được áp dụng nhằm bù đắp một phần chi phí do sự mất cân bằng thiết bị container này gây ra.
Có thể hình dung đơn giản: một hãng tàu vận chuyển một lượng lớn hàng hóa từ châu Á đến Việt Nam. Sau khi hàng được dỡ xuống cảng Việt Nam, số lượng container rỗng có thể tăng lên trong khi tại khu vực xuất khẩu lại thiếu container để đóng hàng. Hãng tàu cần điều chuyển container rỗng về khu vực có nhu cầu. Nếu chi phí phát sinh được thu từ khách hàng dưới dạng CIC thì đây chính là khoản phụ phí liên quan đến tình trạng mất cân bằng container.
Vì vậy, CIC không phải là cước vận tải biển cơ bản mà là một khoản phụ phí có thể phát sinh tùy tuyến, thời điểm và chính sách của hãng tàu.
Tại sao hãng tàu thu phí CIC?
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự chênh lệch giữa lượng container xuất và nhập trên từng tuyến.
Trong một chuỗi vận tải quốc tế, container sau khi hoàn thành một chiều vận chuyển không nhất thiết được sử dụng ngay cho chiều ngược lại tại cùng một khu vực. Nếu lượng hàng xuất và nhập không cân bằng, hãng tàu phải đưa container rỗng đến nơi có nhu cầu.
Việc reposition container rỗng có thể phát sinh chi phí vận chuyển, xếp dỡ, khai thác cảng và các chi phí liên quan. CIC được sử dụng như một cơ chế phụ thu để phân bổ một phần chi phí này.
Điều đó cũng lý giải tại sao phí CIC không phải lúc nào cũng được áp dụng. Khi tình trạng thiếu hoặc dư container thay đổi, hãng tàu có thể điều chỉnh mức thu, phạm vi áp dụng hoặc không thu CIC trên một số tuyến nhất định.
Doanh nghiệp vì vậy không nên mặc định rằng mọi lô hàng nhập khẩu đường biển đều phải chịu CIC.
Phí CIC thường được tính như thế nào?
Khác với cước vận tải quốc tế thường được báo theo các điều kiện và đơn vị tính cụ thể, CIC thường được hãng tàu quy định theo container hoặc loại thiết bị.
Mức phí có thể khác nhau giữa container 20DC, 40DC, 40HC hoặc các loại container đặc biệt. Ngoài ra, mức thu còn phụ thuộc vào tuyến vận chuyển, cảng đi, cảng đến, thời điểm áp dụng và chính sách của từng hãng tàu.
Do đó, không nên sử dụng một con số cố định để đại diện cho “mức phí CIC hiện nay”. Bài viết tham khảo trước đây từng đưa ví dụ khoảng 85 USD/container 20 feet và 170 USD/container 40 feet, nhưng đây chỉ là mức tại một thời điểm cụ thể và không thể xem là biểu phí chung cho mọi tuyến.
Ví dụ, một lô hàng nhập khẩu sử dụng 2 container 40HC và hãng tàu thông báo CIC là 150 USD/container, tổng phí CIC của lô hàng sẽ là:
CIC = 2 × 150 = 300 USD
Doanh nghiệp cần kiểm tra debit note, arrival notice hoặc bảng local charges của hãng tàu/forwarder để xác định chính xác mức phí áp dụng cho từng lô hàng.
Khi nào doanh nghiệp thường phát sinh phí CIC?
CIC thường xuất hiện trong những giai đoạn hoặc tuyến vận chuyển có sự mất cân đối đáng kể về container rỗng.
Các tuyến có lượng hàng xuất khẩu lớn từ một quốc gia hoặc khu vực sang thị trường nhập khẩu có thể phát sinh tình trạng thiếu container tại đầu xuất. Ngược lại, tại đầu nhập, lượng container rỗng có thể tích tụ sau khi hàng hóa được dỡ khỏi tàu.
Ngoài yếu tố mất cân bằng thiết bị, mức độ phát sinh CIC còn có thể thay đổi theo mùa cao điểm, nhu cầu xuất nhập khẩu, tình trạng khai thác đội tàu và chính sách của từng hãng tàu.
Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, điều quan trọng là phải kiểm tra quotation, booking confirmation, arrival notice và debit note để biết CIC có được áp dụng cho lô hàng hay không.
Phí CIC có phải cộng vào trị giá tính thuế không?
Đây là vấn đề doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần đặc biệt lưu ý.
Không phải cứ gọi là “phí CIC” thì mặc nhiên được cộng vào trị giá hải quan. Việc có phải điều chỉnh cộng hay không cần xem xét bản chất khoản phí, mối liên hệ với hàng hóa nhập khẩu, người thanh toán và việc khoản phí đã được tính trong giá thực tế đã thanh toán hay chưa.
Theo quy định về trị giá hải quan, một khoản chi phí thuộc diện điều chỉnh cộng phải đáp ứng các điều kiện theo quy định, trong đó có nguyên tắc khoản chi phí do người mua thanh toán nhưng chưa được tính trong giá thực tế đã thanh toán hoặc sẽ phải thanh toán; khoản chi phí phải liên quan đến hàng hóa nhập khẩu và có số liệu khách quan, định lượng được, phù hợp với chứng từ liên quan. Cách tiếp cận này cũng được cơ quan hải quan hướng dẫn trong các văn bản xử lý vướng mắc về trị giá hải quan.
Đối với chi phí vận tải, quy định về trị giá hải quan cũng đề cập đến chi phí vận tải và các chi phí có liên quan đến việc vận chuyển hàng hóa nhập khẩu đến cửa khẩu nhập đầu tiên. Việc xác định khoản chi phí nào được điều chỉnh cần dựa trên hồ sơ và bản chất thực tế của giao dịch.
Vì CIC có bản chất liên quan đến việc khai thác và điều chuyển container, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tên gọi “CIC” để kết luận ngay rằng khoản phí này chắc chắn được cộng hoặc chắc chắn không được cộng vào trị giá hải quan.
Cách xác định phí CIC có được cộng vào trị giá hải quan
Khi xử lý một lô hàng nhập khẩu có CIC, doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc kiểm tra hợp đồng mua bán, Commercial Invoice, hợp đồng vận tải, B/L, debit note và các chứng từ thể hiện khoản CIC.
Trước hết cần xác định ai là người thanh toán khoản CIC. Tiếp theo, kiểm tra xem khoản phí này đã được tính trong giá hàng hoặc giá thực tế phải thanh toán cho người bán hay chưa.
Sau đó cần xác định khoản CIC có liên quan đến hàng hóa nhập khẩu và có thuộc phạm vi chi phí phải điều chỉnh cộng theo quy định về trị giá hải quan hay không.
Nếu khoản chi phí thuộc diện điều chỉnh cộng, doanh nghiệp cần xác định được số tiền một cách khách quan, có chứng từ làm căn cứ và thực hiện khai báo theo quy định áp dụng tại thời điểm đăng ký tờ khai.
Nói cách khác, không nên áp dụng một công thức máy móc kiểu “giá CIF + CIC = trị giá tính thuế” cho tất cả các trường hợp. Cách xử lý phải dựa trên bản chất của khoản phí và bộ chứng từ thực tế của từng lô hàng.
Ví dụ cách tính CIC và tác động đến trị giá tính thuế
Giả sử doanh nghiệp nhập khẩu một lô hàng từ Trung Quốc về Việt Nam theo điều kiện CIF. Lô hàng sử dụng một container 40HC và hãng tàu thông báo CIC là 150 USD/container.
Nếu doanh nghiệp thực tế phải thanh toán khoản CIC riêng cho lô hàng và sau khi đối chiếu hồ sơ xác định khoản này thuộc khoản điều chỉnh cộng vào trị giá hải quan, doanh nghiệp cần đưa khoản chi phí phù hợp vào quá trình xác định trị giá tính thuế theo quy định.
Ví dụ giả định giá trị hàng hóa trên Invoice là 20.000 USD và CIC là 150 USD.
Khi đó, nếu CIC đáp ứng đầy đủ điều kiện để điều chỉnh cộng và chưa được tính trong trị giá thực tế phải thanh toán:
Trị giá hàng hóa sau điều chỉnh = 20.000 + 150 = 20.150 USD
Đây chỉ là ví dụ minh họa về cách cộng một khoản chi phí. Khi khai báo thực tế, doanh nghiệp còn phải xem xét các yếu tố khác liên quan đến phương pháp xác định trị giá hải quan, tỷ giá tính thuế, cước vận tải, bảo hiểm và các khoản điều chỉnh khác nếu có.
Phân biệt phí CIC với một số phụ phí vận tải biển khác
Trong quá trình làm hàng nhập khẩu, CIC thường bị nhầm với các loại phụ phí khác vì cùng xuất hiện trên báo giá hoặc debit note.
CIC tập trung vào vấn đề mất cân bằng container và chi phí liên quan đến việc điều chuyển container. Trong khi đó, THC là khoản phí liên quan đến hoạt động xếp dỡ container tại cảng/terminal; D/O là phí liên quan đến việc phát hành lệnh giao hàng; còn DEM/DET thường gắn với thời gian sử dụng container vượt quá thời hạn miễn phí theo điều kiện áp dụng.
Việc phân biệt các khoản phí này rất quan trọng khi doanh nghiệp lập ngân sách logistics, kiểm tra báo giá của forwarder hoặc đối chiếu invoice/debit note của hãng tàu.
Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi kiểm tra phí CIC?
Đối với doanh nghiệp nhập khẩu thường xuyên, CIC tuy chỉ là một khoản phụ phí nhưng nếu phát sinh trên số lượng lớn container thì tổng chi phí có thể đáng kể.
Khi nhận báo giá vận tải biển, doanh nghiệp nên yêu cầu forwarder hoặc hãng tàu thể hiện rõ ocean freight, CIC và các local charges thay vì chỉ quan tâm đến mức cước biển cơ bản.
Đặc biệt, cần kiểm tra phạm vi áp dụng của CIC theo tuyến và thời điểm. Một mức CIC được báo cho tuyến này không đồng nghĩa sẽ áp dụng cho tuyến khác.
Khi làm thủ tục hải quan, bộ phận XNK cũng nên lưu lại chứng từ thể hiện khoản phí và cơ sở xác định trị giá. Nếu có nghi vấn về việc một khoản CIC có thuộc diện điều chỉnh cộng hay không, doanh nghiệp nên đối chiếu quy định hiện hành và hồ sơ cụ thể trước khi khai báo.
FAQ – Câu hỏi thường gặp về phí CIC
Phí CIC là gì?
Phí CIC là viết tắt của Container Imbalance Charge, thường được hiểu là phụ phí mất cân bằng container. Khoản phí này được hãng tàu áp dụng nhằm bù đắp một phần chi phí phát sinh do phải điều chuyển container rỗng giữa các khu vực có tình trạng dư – thiếu container khác nhau.
Phí CIC do ai thu?
Thông thường CIC được hãng tàu hoặc đơn vị vận tải thu thông qua bảng phụ phí của lô hàng. Tuy nhiên, cách thể hiện và bên thu thực tế có thể phụ thuộc vào phương thức booking, hợp đồng dịch vụ và cách báo giá của hãng tàu hoặc forwarder.
Có phải lô hàng nhập khẩu nào cũng có phí CIC không?
Không. CIC phụ thuộc vào tình trạng cân bằng container, tuyến vận chuyển, thời điểm và chính sách của hãng tàu. Có tuyến hoặc thời điểm hãng tàu không áp dụng khoản phụ phí này.
Phí CIC có được cộng vào trị giá tính thuế không?
Không thể kết luận chỉ dựa trên tên gọi CIC. Doanh nghiệp cần xem xét bản chất khoản phí, người thanh toán, mối liên quan với hàng hóa nhập khẩu, việc khoản phí đã nằm trong giá thực tế phải thanh toán hay chưa và các điều kiện điều chỉnh cộng theo quy định về trị giá hải quan.
Phí CIC có giống THC không?
Không. CIC liên quan đến tình trạng mất cân bằng container và chi phí điều chuyển container rỗng, trong khi THC là khoản phí khai thác/xếp dỡ container tại terminal theo chính sách của cảng hoặc hãng tàu.
Kết luận
Hiểu đúng phí CIC là gì giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát chi phí vận tải biển và xử lý hồ sơ nhập khẩu. CIC là phụ phí liên quan đến tình trạng mất cân bằng container và có thể thay đổi theo tuyến, thời điểm cũng như chính sách của hãng tàu.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp không nên mặc định mọi khoản CIC đều được cộng hoặc không được cộng vào trị giá tính thuế. Việc xác định trị giá hải quan cần dựa trên bản chất khoản chi phí, chứng từ thực tế và quy định pháp luật áp dụng tại thời điểm đăng ký tờ khai. Các quy định về trị giá hải quan hiện hành được xây dựng trên nguyên tắc xác định trị giá thực tế của hàng hóa và các khoản điều chỉnh theo điều kiện cụ thể.
Với các lô hàng FCL nhập khẩu, việc kiểm tra kỹ CIC ngay từ bước booking và quotation sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế phát sinh chi phí ngoài dự kiến, đồng thời có cơ sở tốt hơn để chuẩn bị chứng từ và khai báo hải quan chính xác.